Skróty klawiszowe:

rozmiar tekstu: A A A

Udórz historia i charakterystyka

Strona główna » O gminie » Nasza Gmina dawniej » Historia i Charakterystyka poszczególnych sołectw » Udórz historia i charakterystyka

Udórz

 
            Sołectwo Udórz położone jest w południowo – zachodniej części gminy Żarnowiec, w obszarze Wyżyny Częstochowskiej, nachylonym w kierunku północno – wschodnim na wysokości od 300 do 383 m n.p.m.
            Udórz sąsiaduje z zespołami takimi jak: Wola Libertowska na północy, Chlina na wschodzie, leżącymi na terenie gminy Żarnowiec oraz z Porębą Dzierżną na południu i Kleszczową na zachodzie, które leżą poza granicami gminy.
            Południowa część obszaru wsi Udórz położona najwyżej w gminie to tereny zalesione, środkowa to w większości tereny użytkowane rolniczo. Tereny północne to łąki i pastwiska położone wzdłuż rzeki Pilica.
            Udórz to zespół ruralistyczny będący w przeszłości własnością prywatną, który jako jedyny na terenie gminy Żarnowiec nie został objęty nowymi zasadami planowania i urządzania przestrzeni wsi, wprowadzone w życie w początkach 2 połowy XIX wieku. Zachowany został do naszych czasów asymetryczny układ skupiska osadniczego, funkcjonującego jako nieregularna wielodrożnica z rozproszoną zabudową przysiółkową z reliktami dawnej zabudowy drewnianej, z pierwotnym układem łanów leśnych. Istnieją również pozostałości dawnego założenia dworsko – folwarcznego wraz z parkiem zawierającym cenne okazy rzadkich drzew.
            Zabudowa zespołu osadniczego Udórz jest skupiona w kilku miejscach obszaru wsi:
-        zespół dworsko – folwarczny położony jest na południe od zabudowy wiejskiej, po zachodniej stronie drogi Udórz – Poręba Dzierżna,
-        główne, najliczniejsze pasmo zabudowy w postaci dwustronnej, nieregularnej ulicówki, położone jest na lewym brzegu Udorki i ciągnie się w kierunkach południowy – zachód i południowy – wschód,
-        przy drodze Udórz – Chlina po jego północnej stronie, położona jest zabudowa przysiółka Podchlina na regularnych siedliskach,
-        przy drodze Kleszczowa – Żarnowiec przechodzącej w północnej części terytorium wsi Udórz, po północnej stronie drogi, położona jest zabudowa przysiółka Pohulanka, w niewielkiej odległości po stronie południowej znajdują się zabudowania stadniny koni,
-        przy południowej granicy po zachodniej stronie drogi Udórz - Poręba Dzierżna, położona jest rozproszona, nieregularna zabudowa przysiółka Wymysłów,
-        na południowy – zachód od zespołu dworsko – folwarcznego przy brzegach Udorki, położona jest rozproszona zabudowa przysiółka Zarzecze,
            Układ siedlisk jest nieregularny, mało czytelny, w wielu miejscach wsi dostosowany do warunków terenowych.
            Główną osią układu osadniczego jest droga prowadząca z południa od Poręby Dzierżnej przez Udórz na północ do skrzyżowania z drogą o przebiegu wschód – zachód z Żarnowca do Kleszczowy. Do drogi z południa na wschód od zespołu folwarcznego dochodzi od strony wschodniej droga Chlina – Udórz. Pozostałe drogi, mają charakter lokalny i przebieg dostosowany do warunków zabudowy.
Na obszarze zalesionym poza drogami o przebiegu naturalnym, dostosowanym do warunków terenowych, wytyczone są prostokreślne drogi, dzielące las na poszczególne kwartały.
 
HISTORIA
Wieś szlachecka wzmiankowana w 1232 r. kiedy Pakosław zwany Starszy (Senior) nie mogąc spełnić ślubowanej pielgrzymki ofiaruje swą wieś Udórz przełożonemu klasztoru miechowskiego. W 1257 r. Bolesław Wstydliwy dziesięcinę ze wsi Udórz nadaje klasztorowi w Zawichoście. W 1349 r. Buczko Buczkowicz – zarządzający majątkiem zeznaje, że wieś daje 4 grzywny czynszu i 3 grzywny dziesięciny. W 1365 r. klasztor zamienia wieś Udórz wraz z innymi dobrami na wójtostwo miechowskie, które posiadali bracia Mikołaj i Spytko, wieś staje się własnością szlachecką. W połowie XV wieku wieś Udórz jest własnością Mikołaja Długosza Bambelskiego z Czarnocina herbu Wieniawa. Udórz miał wówczas 25 kmiecych łanów z których dziesięcinę wartości 10 grzywien płacono klasztorowi św. Andrzeja w Krakowie, 3 młyny z których 2 z rolą płaciły dziesięcinę plebanowi w Chlinie, 2 zagrodników bez roli i dwie karczmy z rolą. Wszystkie role kmiece dawały mesznego po 6 groszy proboszczowi w Chlinie, karczmarze i młynarze kolędę po 1 groszu. W 1490 r. wieś Udórz miała 9 łanów. W 1886 r. dobra Udórz składały się z folwarku Udórz i Łany. W 1890 r. Władysław Moes właściciel dóbr Wierzbica, zakupił wieś Udórz od Ignacego Bereźnickiego i rozpoczął hodowlę koni sportowych. Funkcjonowały tu wtedy łomy wapienne, cegielnia, młyn i „piękny ogród przy dworze”. W czasie II wojny światowej hodowla Moesa przepadła, a po wojnie majątek został przejęty przez państwo. W latach 1947 r. sprowadzono tu pierwsze konie i datę tą uznaje się jako, początek działalności Stadniny Koni w Udorzu. W 1988 r. we wsi Udórz był zespół PGR.
 

 

Lata
Ilość domów
Ludność ogółem
1827 r
38
261
1988 r.
89
 
1990 r.
 
328
2000 r.
 
310
2008 r.
 
284
 
 
Źródła:
-   Słownik Geograficzny, 1899, t. XII s. 743, W. Jaskłowski, Żarnowiec i okolice, 1910,
- Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Żarnowiec – Pracownia urbanistyczno – architektoniczna – „Olkusz” s.c. 2000,
-   Urząd Gminy w Żarnowcu.
 
Udórz Dawniej zdjęć w galerii: 30
  • Panorama północnej części wsi od strony południowej - tereny nad rzeką Pilica
  • Panorama od strony południowej. Ujęcie z drogi do Poręby Dzierżnej. Widoczne tereny PGR na skraju dawnego parku dworskiego.
  • Panorama centralnej części wsi od strony wschodniej - od Chliny. Widoczny zwarty zespół zieleni dawnego parku dworskiego.
  • Widok terenów nad rzeką Udorką we wschodniej części wsi.
  • Centrum wsi. Widok od strony południowej.
więcej
Linki

Urząd Gminy Żarnowiec
ul. Krakowska 34, 42-439 Żarnowiec

tel.: (32) 64-49-304, (32) 64-49-320
e-mail: ug@zarnowiec.pl
ePUAP: /637-13-94-249/skrytka

  • 46pasowanieSPChlina2021
  • 45pasowanieSPChlina2021
  • 44pasowanieSPChlina2021
  • 42pasowanieSPChlina2021
  • 40pasowanieSPChlina2021
  • 38pasowanieSPChlina2021
Gmina Żarnowiec w układzie administracyjnym stanowi północno –wschodnią część województwa śląskiego, na styku z dwoma województwami: od wschodu ze świętokrzyskim, od południa zaś z małopolskim. Geograficznie jest częścią Wyżyny Małopolskiej na przejściu Wyżyny Częstochowskiej w Nieckę Niedziańską. Południowo – zachodnia część gminy ma urozmaiconą rzeźbę terenu ze wzniesieniami do 380 m. n.p.m. Jest ona objęta Zespołem Jurajskich Parków Krajobrazowych po Chlinę i Wolę Libertowską, rejon Udorza oraz trzy hektary parku przydworskiego ze stawami uznano jako park krajobrazowy. Pozostałą część gminy stanowią tereny płaskie z zaznaczonymi dolinami rzek.
Poleć stronę
Zapytanie
Księga gości
Zobacz wpisy